Oleh Maryam WS
PERKONGSIAN gambar anak-anak di media sosial suatu ketika dahulu terasa tidak berbahaya. Senyuman pertama, pakaian seragam sekolah, momen keluarga selepas Maghrib. Bagi ramai ibu bapa di Malaysia, hantaran ini hanyalah satu cara untuk terus berhubung dengan keluarga dan rakan-rakan.
Namun, kecerdasan buatan (AI) telah mengubah peraturannya. Hari ini, setiap imej yang dimuat naik ke internet bukan lagi sekadar kenangan — ia adalah data. Sistem AI boleh mengumpul gambar yang tersedia secara umum untuk mempelajari wajah, ekspresi dan corak. Gambar seorang kanak-kanak yang dimuat naik hari ini boleh digunakan semula, diubah atau disalahgunakan dengan cara yang tidak pernah diniatkan oleh ibu bapa.
Ini bukan paranoid. Inilah realiti digital baharu. Imej kanak-kanak kini boleh dianimasikan, ditua atau dimasukkan ke dalam senario rekaan menggunakan AI generatif. Terdapat juga peningkatan fenomena “penculikan digital”, di mana orang asing menggunakan semula gambar kanak-kanak untuk mencipta profil atau identiti palsu. Risiko kini bukan lagi sekadar soal keselamatan fizikal, tetapi juga privasi, identiti dan kemudaratan emosi jangka panjang.
Di Malaysia, di mana perkongsian momen keluarga secara dalam talian merupakan sebahagian daripada budaya seharian, kanak-kanak secara senyap-senyap membina jejak digital sebelum mereka mampu memahami konsep persetujuan.
Gambar imbasan ultrasound, pengumuman kelahiran dan pencapaian sekolah kekal dalam talian secara kekal — boleh dicari dan digunakan semula bertahun-tahun kemudian.
Isunya bukan niat ibu bapa. Isunya ialah kekekalan. Apa yang dirasakan comel hari ini mungkin menjadi memalukan atau memudaratkan pada masa hadapan. AI menjadikan kandungan lama mustahil untuk dipadam sepenuhnya. Platform media sosial juga menggalakkan perkongsian berlebihan.
Algoritma menggalakkan keterlihatan, mendorong ibu bapa untuk berkongsi lebih banyak. Apa yang bermula sebagai perkongsian dengan saudara-mara boleh dengan cepat menjadi kandungan awam, diperdagangkan demi tanda suka dan pengiktirafan.
Akibatnya, ibu bapa kini dijangka memainkan peranan sebagai pengurus risiko digital. Mengaburkan wajah, menyembunyikan nama, mengehadkan pengikut atau memilih untuk tidak berkongsi langsung semakin menjadi amalan biasa. Namun, ramai ibu bapa masih dilabel sebagai terlalu melindungi apabila mengambil langkah-langkah ini.
Hakikatnya, sistem yang wujud tidak direka dengan keselamatan kanak-kanak sebagai keutamaan. Walaupun Malaysia mempunyai undang-undang perlindungan data, hak digital khusus untuk kanak-kanak masih tidak jelas. Platform meraih keuntungan daripada kandungan yang dijana pengguna, manakala tanggungjawab perlindungan hampir sepenuhnya dipikul oleh ibu bapa.
Semakin ramai ibu bapa di Malaysia memilih untuk berdiam diri daripada berkongsi. Bukan kerana mereka kurang menyayangi anak-anak, tetapi kerana mereka memahami bahawa taruhannya kini lebih tinggi.
Dalam era AI, melindungi seorang kanak-kanak mungkin bermaksud mengekalkan kehidupan mereka di luar talian. Kasih sayang tidak lagi memerlukan bukti awam — kadangkala, hantaran paling selamat ialah tiada hantaran langsung.
*Penulis adalah penganalisis sosial.
